ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร จัดโครงการบรรยายพิเศษสำหรับนิสิตระดับปริญญาตรี หัวข้อ “ความทรงจำในห้วงยามของความเงียบงัน” โดยได้รับเกียรติจาก ศาสตราจารย์กิตติคุณ ดร.ธงชัย วินิจจะกูล ภาควิชาประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ มหาวิทยาลัยวิสคอนซิน–แมดิสัน สหรัฐอเมริกา เป็นวิทยากร ระหว่างวันที่ 27–28 กันยายน 2569 ณ ห้องปราบไตรจักร 311 อาคารปราบไตรจักร 2 มหาวิทยาลัยนเรศวร เพื่อเปิดพื้นที่ให้นิสิตและผู้สนใจเรียนรู้ความสัมพันธ์ระหว่าง “ความทรงจำ” “ประวัติศาสตร์” และ “สังคม” โดยเฉพาะเมื่อความทรงจำนั้นเกี่ยวข้องกับเหตุการณ์ความรุนแรงและความขัดแย้งทางการเมือง

การบรรยายวันแรก เป็นการบรรยายในหัวข้อ “ความทรงจำกับประวัติศาสตร์บาดแผลในสังคมไทย” วิทยากรชวนผู้เข้าร่วมมองเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์มากกว่าการจดจำว่า “เกิดอะไรขึ้น” แต่ให้ตั้งคำถามว่า ใครเป็นผู้จดจำ ใครถูกทำให้เงียบ เรื่องราวใดได้รับการบอกเล่า และเหตุใดความทรงจำบางอย่างจึงดำรงอยู่ ขณะที่บางเรื่องเลือนหายไปจากการรับรู้ของสังคม ผ่านตัวอย่างเหตุการณ์สำคัญทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศ อาทิ เหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 ตลอดจนการประท้วงเรียกร้องประชาธิปไตยและการเปลี่ยนผ่านทางการเมืองในอาร์เจนตินา

ประเด็นสำคัญที่ถูกหยิบยกขึ้นมาคือ “Unforgetting” หรือการไม่ปล่อยให้ความทรงจำถูกทำให้สูญหาย โดยชวนพิจารณาเงื่อนไขที่ทำให้ความทรงจำหนึ่งดำรงอยู่ ขณะที่อีกความทรงจำหนึ่งถูกทำให้เงียบงัน รวมถึงแนวคิด Catharsis หรือการปลดเปลื้องความเจ็บปวดและความอัดอั้นจากประสบการณ์ความรุนแรง ซึ่งเชื่อมโยงกับการเยียวยาบุคคลและสังคม ตลอดจนคำถามเรื่อง ความยุติธรรมย้อนหลัง และ Transitional Justice หรือกระบวนการยุติธรรมในช่วงเปลี่ยนผ่าน โดยเฉพาะการค้นหาความจริง การรับผิด การเยียวยาผู้ได้รับผลกระทบ และการจัดการกับปัญหาการลอยนวลพ้นผิด

สำหรับนิสิตสาขาวิชาประวัติศาสตร์ ประเด็นดังกล่าวช่วยต่อยอดการตั้งคำถามว่า นักประวัติศาสตร์ควรทำความเข้าใจกับ “อดีตที่ยังไม่จบ” อย่างไร รวมถึงการให้ความสำคัญกับเสียงและประสบการณ์ของผู้ที่อาจไม่ปรากฏในเรื่องเล่ากระแสหลัก ขณะที่นิสิตสาขาวิชารัฐศาสตร์ สามารถเชื่อมโยงกับการศึกษาเรื่องอำนาจ รัฐ ความขัดแย้งทางการเมือง การเปลี่ยนผ่านทางการเมือง สิทธิมนุษยชน และกระบวนการสร้างความยุติธรรมในสังคม

สำหรับวันที่สอง วันจันทร์ที่ 28 กันยายน 2569 เวลา 09.00–12.00 น. จะเป็นการบรรยายหัวข้อ “เรื่องเล่าของผู้แพ้ที่ไม่ยอมพ่าย: หนังสือ ‘ห้วงแห่งความเงียบงัน’” ที่จะชวนผู้ฟังสำรวจเรื่องราวและความทรงจำผ่านหนังสือ “ห้วงแห่งความเงียบงัน” พร้อมตั้งคำถามต่อเรื่องเล่าทางประวัติศาสตร์ที่คุ้นเคยว่า มีเรื่องราวของใครอีกบ้างที่อาจไม่เคยถูกเล่า หรือไม่เคยถูกเล่าในแบบที่เราเคยได้ยิน

การบรรยายครั้งนี้จึงไม่ใช่เพียงการเรียนรู้เหตุการณ์ในอดีต แต่เป็นโอกาสให้นิสิตและผู้สนใจได้ฝึก “อ่านอดีตอย่างมีคำถาม” มองเห็นความสัมพันธ์ระหว่างประวัติศาสตร์กับความทรงจำ และเข้าใจว่าการจดจำหรือการลืมของสังคมสามารถส่งผลต่อการรับรู้ปัจจุบันและการมองอนาคตได้อย่างไร